Dậy sớm đi làm

Trong những việc làm thêm (part-time job) dành cho du học sinh ở Úc, hái nấm được đánh giá là công việc đáng mơ ước.

Lý do: việc đơn giản, không quá nặng nhọc và quan trọng nhất là lương cao (làm cuối tuần chừng 20 đô Úc/giờ sau thuế). Mức thu nhập gần gấp đôi những việc làm thêm khác như rửa bát, bán quán hay chạy bàn. Hai ngày cuối tuần chỉ làm 8 - 10 tiếng là có thể thoải mái trang trải sinh hoạt phí cho bản thân.

Tuy thế, mỗi công việc có những vất vả riêng và không phải mọi thứ cứ dễ dàng như thể "thò tay vào túi lấy tiền". Có đi hái nấm mới thấu hiểu thế nào là "đổ mồ hồi, sôi nước mắt" với lao động.

Việc đầu tiên để có thể được nhận vào làm công nhân hái nấm là phải có visa làm việc (working visa - giới hạn cho sinh viên ở mức tối đa 20 giờ/tuần) và mã số thuế (tax file number). Sở dĩ yêu cầu có hai giấy tờ này là bởi lương hàng tuần sẽ được trả vào tài khoản. Mỗi công nhân phải đóng thuế và trừ tiền hưu trí (superannuation 9%).

Mọi sinh viên đều chỉ được nhận vào làm ngày cuối tuần, chính sách này của nhà tuyển dụng đảm bảo tối đa thời gian học trong tuần cho sinh viên.

Yêu cầu thứ hai của công việc là phải dậy từ rất sớm và di chuyển xa. Hầu hết mọi người đều đi làm bằng ôtô, những ai không có thì xin đi nhờ xe. Những trang trại trồng nấm lớn thường nằm bên ngoài thành phố. Ví dụ, ở Melbourne, trang trại nấm của hãng Mushroom Exchange thuộc tập đoàn Chiquita nằm cách trung tâm thành phố chừng gần 1 giờ chạy xe.

Mọi người phải có mặt ở nơi làm việc lúc 6 giờ 45 và bắt đầu ngày làm việc đúng 7 giờ sáng. Vì lẽ đó, gần như chắc chắn không thể di chuyển bằng phương tiện giao thông công cộng.

Thường mọi người phải dậy từ lúc 5 giờ hoặc 5 giờ rưỡi để kịp giờ làm. Vào mùa hè, thức dậy sớm như vậy không đến nỗi quá khó khăn nhưng vào mùa đông, nghe tiếng chuông lúc trời tối om om thì quả thực cũng là chuyện không dễ chịu.

Hái nấm - không như tưởng tượng

Với những người chưa từng biết về nghề hái nấm, sẽ không ngạc nhiên khi họ tưởng tượng đây là công việc "thơ mộng", có nét nào đó giống như khung cảnh trong bộ phim truyền hình nổi tiếng thập niên 70 "Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên".

Thực tế là mọi thứ hoàn toàn khác xa với những gì có thể tưởng tượng. Công nhân làm việc trong những nhà ủ nấm khép kín, liên tục chừng 4 - 5 giờ một ngày, vất vả và mệt nhọc không kém những công việc khác.

Nấm được trồng trong những giá gỗ 5 - 6 tầng và rộng, mỗi tầng như thế được gọi là một "giường nấm" (mushroom beds). Công nhân sẽ di chuyển giữa những hàng nấm (rows), nhặt nấm ở hai bên, dùng một con dao nhỏ cắt phần rễ bỏ vào thùng rác, phần thân nấm trắng tinh còn lại được xếp cẩn thận vào hộp.

Vừa hái, công nhân còn vừa phân loại nấm theo chủng loại (cube, flat) và theo kích cỡ (jumbo, large, medium, small), thậm chí kỹ càng hơn còn phải phân riêng nấm loại một (first class) và loại hai (second class).

Tương ứng với việc hái nấm ở thấp hay cao mà người thợ sẽ được cung cấp loại xe đẩy chuyên dụng. Có hai loại xe đẩy: xe thấp (low trolley) dùng để hái nấm ở ba tầng dưới, xe cao (high trolley) dùng để hái các tầng trên.

Trừ hàng nấm dưới cùng vì quá thấp nên bắt buộc phải ngồi xuống để thu hoạch, còn những hàng nấm phía trên, công nhân phải đứng liên tục. Kết quả là kết thúc một ngày làm việc, lưng và chân sẽ mỏi nhừ.

Thời gian huấn luyện

Ba tháng là thời gian huấn luyện (training time) dành cho những người mới vào. Các hướng dẫn viên (supervisors) trong thời gian này sẽ hướng dẫn chi tiết mọi cách thức và kĩ năng để trở thành một người thành thục trong công việc, từ cách đẩy xe, xếp thùng, cách nhặt nấm sao cho nhanh và gọn, cách xếp nấm để không bị giập nát... Sau thời gian huấn luyện, mỗi người thợ phải đạt mức tối thiểu 18kg nấm (tương đương 4 thùng) một giờ (nếu làm thêm sẽ có thưởng).

Đây không phải là một định mức quá cao, nhưng để hoàn thành nó cũng không dễ dàng bởi còn phụ thuộc vào chất lượng nấm. Với những người thợ lâu năm và nhanh tay, gặp những hàng nấm đẹp, có thể hoàn thành tới 10 thùng một giờ.

Trong thời gian huấn luyện, nhóm học việc sẽ được làm bên cạnh những nhóm làm chính thức, có kinh nghiệm để có cơ hội quan sát, học hỏi.

Vệ sinh và an toàn lao động

Trong trang trại nấm, yêu cầu đảm bảo vệ sinh và an toàn lao động được đặt lên hàng đầu. Đây cũng là hai bài học đầu tiên của bất kỳ nhóm thợ học việc nào.

Về yêu cầu vệ sinh, khi bước vào khu vực hái nấm, bắt buộc phải đội lưới che tóc và râu, phải đi găng tay trong quá trình thu hoạch nấm. Việc dùng tay trần tiếp xúc với nấm bị cấm tuyệt đối, tránh những bệnh từ da lây qua nấm.

Khu nhà xưởng luôn phải trong tình trạng sạch sẽ. Sau khi thu hoạch, người thợ phải tự quét dọn hàng nấm của mình, không để sót nấm chết trên các giường nấm và lối đi.

Về yêu cầu an toàn lao động (khắt khe hơn yêu cầu đầu tiên), mỗi công nhân phải đảm bảo đi giày cao cổ có mũi thép bảo vệ chân, tránh những chấn thương. Mỗi xe đẩy khi đầy nấm có thể nặng tới 70 - 80kg, đó là chưa nói tới các xe cao (high trolley) rất cồng kềnh và khá nguy hiểm. Đảm bảo an toàn cho bản thân và cho những công nhân làm việc chung là điều mỗi người luôn phải ghi nhớ và thực hiện.

Hái nấm tuy không quá vất vả nhưng thực ra cũng không hề nhẹ nhàng. Nếu làm lâu thì sẽ gây cảm giác hơi căng thẳng và chán nản vì sự đơn điệu. Tuy nhiên, nói gì thì nói, đây vẫn là công việc rất hấp dẫn với các bạn sinh viên du học tại Úc.

Nếu bạn đã có working visa và mã số thuế, hãy thử đăng ký đi hái nấm, và bạn sẽ có được những trải nghiệm riêng mình về một phần của cuộc đời du học sinh xa nhà.