Tata - Dòng họ số 1 Ấn Độ
Năm 1868, Jamsetji Tata sáng lập Công ty Tata, bắt đầu khai sinh ra một “đế chế kinh tế” số 1 của Ấn Độ cho đến ngày hôm nay - Tập đoàn Tata. Là một thương gia có tinh thần chủ nghĩa dân tộc rất cao, Jamsetji luôn nỗ lực cho sự phát triển hùng mạnh của kinh tế Ấn Độ trên trường quốc tế. Từ nhà máy sản xuất thép, nhà máy thủy điện, xưởng dệt, tuyến vận tải thủy, nhà máy xi măng đến trường đại học khoa học và khách sạn đẳng cấp thế giới do ông xây dựng nên đều là những công trình đầu tiên của Ấn Độ.
Từ một công ty nhỏ bé, Tata đã nhanh chóng trở thành một tập đoàn hùng mạnh với 95 công ty lớn nhỏ, chi phối hầu như mọi lĩnh vực trong nền kinh tế Ấn Độ. Trong đó có hãng sản xuất trà lớn thứ hai thế giới Tata Tea, hãng phần mềm lớn nhất châu Á Tata Consultancy Services, công ty thép hàng đầu thế giới Tata Steel, một chuỗi hệ thống khách sạn trên khắp thế giới Indian Hotel, nhà máy sản xuất xe hơi Tata Motors… Có được sự phát triển nhanh chóng như ngày nay, có thể nói chính là nhờ sự điều hành hiệu quả của các thành viên trong dòng họ Tata. Từ người sáng lập Jamsetji Tata, hầu hết các thành viên của dòng họ này đều nắm giữ những vị trí chủ chốt trong các công ty thuộc tập đoàn.
Tập đoàn Tata luôn có người kế thừa thừa mạnh mẽ, và đó là bản sắc quan trọng trong sự phát triển từ khi ra đời đến nay. Ngay từ lúc Jamsetji Tata thành lập đơn vị dệt đầu tiên năm 1868, đến con trai của ông là Dorap Tata thành lập Công ty Thép Tata và Năng lượng Tata. Kế đến, người tiên phong trong lĩnh vực hàng không Jehangir Tata đã xây dựng hãng hàng không thương mại cho Ấn Độ dưới cái tên Hãng hàng không Tata, đồng thời mở rộng hoạt động của công ty sang lĩnh vực kinh doanh trà, khách sạn, buôn bán và đầu máy,…
Tuy nhiên, điều đem đến sự kính trọng của nhân dân Ấn Độ đối với dòng họ Tata, không chỉ ở quyền lực về kinh tế mà chính là ở tấm lòng luôn quan tâm đến người lao động nghèo, và một tinh thần dân tộc sâu sắc. Một câu chuyện được nhiều người dân Ấn Độ biết đến khi nói về dòng họ Tata là trước khi qua đời, Jamsetji Tata đã khuyên con trai Dorab, người đang muốn xây dựng một thành phố kỹ nghệ ở Bihar rằng: “Hãy bảo đảm rằng sẽ có những con đường rộng rãi, cây trồng hai bên vệ đường. Hãy để dành nhiều không gian thoáng đãng với thảm cỏ xanh và vườn cây tươi tốt trong các khu dân cư, và đừng quên chỗ cho các đền thờ Ấn giáo, đạo Hồi và nhà thờ Thiên Chúa giáo”. Và Ấn Độ đã có một thành phố kiểu mới theo đúng như lời ông nói, và được đặt tên là Jamshedpur để tưởng nhớ người đã đưa ra ý tưởng rất nhân văn này.
Ngày ngày 28 tháng 12 năm 1937 tại Mumbai, đứa cháu đời thứ 3 của dòng họ Tata ra đời. Đó là Ranta Tata, người kế nghiệp xuất sắc và là người đã đưa thương hiệu Tata phát triển ra ngoài lãnh thổ Ấn Độ.
Người kế nghiệp xuất sắc
Mặc dù được sinh ra trong một gia đình quyền lực và nổi tiếng nhất Ấn Độ, nhưng tuổi thơ của Ratan Tata lại thiếu đi tình yêu thương của mẹ. Giữa năm 1944, sau khi ly hôn, mẹ ông bỏ đi khi ông mới được 7 tuổi. Ông cùng một người em trai phải sống dưới sự chăm sóc của bà nội. Bắt đầu từ năm 1950, khi mới 13 tuổi, ông đã theo cha đến các nhà máy, công ty để học cách thức kinh doanh của Tập đoàn Tata. Thời trung học, Ratan theo học tại Trường Campion, một trường thuộc loại tốt nhất ở Mumbai. Dường như, mọi sự chuẩn bị tốt nhất cho vị trí lãnh đạo Tập đoàn Tata sau này đều đã được đặt trên vai của ông ngay từ thời điểm đó.
Năm 1962, ông tốt nghiệp Đại học Cornell với tấm bằng Kỹ sư Kiến trúc. Sau khi làm việc ở một số công ty trong thời gian khá ngắn, tháng 12/1962, ông nhận được lời đề nghị của Jehangir Tata - là ông và đồng thời là chủ tịch tập đoàn lúc bấy giờ - vào làm việc cho Tập đoàn Tata. Ông vào làm ở Công ty sản xuất Thép Tata. Trong khoảng gần 10 năm, công việc của ông gắn chặt với những người lao động chân tay khác. Những công việc như xúc đá vôi, đắp lò luyện… đều được ông làm qua. Chính vì cùng làm việc với những người công nhân đó nên ông hiểu được sự khổ cực, vất vả của tầng lớp bình dân trong xã hội. Điều này có ảnh hưởng không nhỏ đối với công việc kinh doanh của ông sau này.
Năm 1971, Ratan Tata được bổ nhiệm làm Giám đốc thường trực Công ty Điện tử và Phát thanh Quốc gia (Nelco). Khi đó công ty đang trong giai đoạn khủng hoảng trầm trọng về tài chính. Bắt tay vào vực dậy công ty, ông nhanh chóng cho cấu trúc lại các sản phẩm, thu hút nguồn đầu tư, cơ cấu lại hoạt động bộ máy điều hành, mở rộng khách hàng. Những biện pháp của ông nhanh chóng đưa công ty thoát khỏi khủng hoảng và từng bước phát triển. Từ năm 1972 -1975, Nelco đã chiếm giữ 20% thị trường, giành lại được vị trí mà nó từng đánh mất. Thành công này khẳng định tài năng lãnh đạo của Ratan Tata trong việc điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến năm 1975, Thủ tướng Chính phủ Indra Gandhi tuyên bố tình trạng khẩn cấp, điều này dẫn đến sự giảm sút của nền kinh tế Ấn Độ. Tập đoàn Tata bị ảnh hưởng nặng nề và bước vào thời kỳ suy thoái.
Năm 1991, Ratan Tata tiếp quản chiếc ghế Chủ tịch của Tập đoàn Tata. Ông nhanh chóng nhận thấy cần xem xét lại toàn bộ cung cách điều hành của tập đoàn. Ngay lập tức, ông quyết định tăng nguồn vốn của tập đoàn trong các công ty con lên tối thiểu 26%, nhưng kèm theo đó, ông đề ra các chỉ thị cụ thể về hiệu suất kinh doanh như: phải làm sao phát triển đạt vị trí thứ nhất hay thứ hai trong lĩnh vực kinh doanh của mình, nếu không thì phải chấp nhận bị bán đi. Điển hình nhất là quyết tâm thay đổi của Ratan Tata trong Công ty Thép Tata Steel. Ông kiên quyết cắt giảm một nửa đội ngũ công nhân 78.000 người trong giai đoạn từ năm 1994 - 2005, tận dụng những khoản tài chính tiết kiệm này để đầu tư giảm giá thành sản phẩm và nâng cao năng suất. Tata Steel trở thành nhà cung cấp thép có giá thấp nhất trên thế giới. Hiệu quả kinh doanh của công ty được thể hiện rõ rệt.
Từ khi Ratan Tata lên nắm quyền chủ tịch năm 1991, doanh thu của Tập đoàn Tata tăng lên gấp 7 lần, trung bình 22 tỷ USD/năm. Năm 2000, giá trị của tập đoàn đã tăng lên gần 18 lần với con số 49,1 tỷ USD. Nhưng đối với con người giàu tham vọng này, thị trường Ấn Độ vẫn là cái ao nhỏ hẹp cho sự phát triển của Tập đoàn Tata. Ông đã từng nói: “Chúng tôi bị ám ảnh với chính chúng tôi ở Ấn Độ. Vì vậy, có lúc tôi cảm nhận chúng tôi không cần hiện hữu ở đó nữa”.
Chinh phục thế giới
Tham vọng của Ratan Tata bắt đầu được thực hiện vào tháng 2/2000, khi Tata Tea mua lại Công ty Trà Tetley của Vương quốc Anh với giá lên đến 400 triệu USD. Đây là sự kiện đánh dấu thời kỳ Tata vươn ảnh hưởng của mình ra thế giới. Chỉ trong vòng từ năm 2000 - 2006, Tata đã tung ra tổng cộng 1,9 tỷ USD để tiến hành sáp nhập một loạt các công ty nước ngoài như Tetley Tea của Anh, Daewoo Commercial Vehicles của Hàn Quốc, NatSteel của Singapore, Khách sạn Pierre tại New York… và hàng chục hãng kinh doanh lớn nhỏ khác. Đặc biệt, Công ty Thép Tata của ông đã chiến thắng trong cuộc cạnh tranh giành quyền tiếp quản Nhà máy chế tạo Thép Corus liên doanh Anh - Hà Lan với giá đấu thầu 5.75 tỷ pound (11.3 tỷ USD). Đây là một sự kiện lớn trên thị trường thép thế giới.
Tuy nhiên, sự kiện gây tiếng vang đưa tên tuổi Tập đoàn Tata vang trên thị trường thế giới chính là việc Tata giới thiệu chiếc xe ô tô Nano rẻ nhất thế giới với giá bán 100.000 Rupi (tương đương 2.500 USD). Chiếc xe này được thiết kế vô cùng giản tiện, nhằm giảm bớt chi phí, hạ giá thành để nhắm vào thị trường các nước đang phát triển, những nơi có mức thu nhập bình quân đầu người thấp nhưng nhu cầu thì đang tăng cao. Ngay sau khi ra mắt, chiếc xe đã nhận được sự quan tâm và hưởng ứng nồng nhiệt của người dân Ấn, đồng thời hàng loạt tập đoàn ô tô lớn trên thế giới cũng vội vàng tuyên bố sẽ tham gia phát triển thị trường xe ô tô giá rẻ này. Tuy nhiên, điều thú vị là việc nghiên cứu và phát triển xe Nano của Tata lại hoàn toàn ngẫu nhiên.
Trong một lần trả lời phỏng vấn của phóng viên tờ báo danh tiếng Financial Times, nói về các dự tính trong tương lai của tập đoàn, Ranta Tata bất ngờ tuyên bố: “Chúng tôi đang nghiên cứu dòng xe siêu rẻ với giá bán 2.500 USD”. Mặc dù khi đó, Tata vẫn chưa có kế hoạch gì cho dòng xe này, ban lãnh đạo Tata nhận thấy đây là một ý hay nên họ quyết định bắt tay vào nghiên cứu. Và cuối cùng, sự kỳ vọng của Ranta Tata đã được đền đáp khi mẫu thử nghiệm của xe Nano đã thành công. Ratan Tata nói: “Tại Ấn độ, xe máy là phương tiện giao thông đại chúng. Bố lái xe, đứa lớn đứng đằng trước, đứa nhỏ và mẹ ngồi sau. Tôi muốn thay đổi hiện trạng này. Tôi muốn đem lại cho người Ấn một phương tiện giao thông an toàn hơn và không quá đắt”.
Hiện nay, 1/3 tổng doanh thu của Tata là đến từ ngoài lãnh thổ Ấn Độ với con số lên đến 6,7 tỷ USD/ năm. Với tổng doanh thu 129 tỷ 994 triệu Rupi trong năm tài chính 2006 - 2007, và đạt con số 251 tỷ 487 triệu Rupi vào tháng 01/2008, Tập đoàn Tata đã có những bước đi vững chắc, đóng góp hơn 3% GDP Ấn Độ.
Tuy nhiên, việc phát triển tập đoàn ra ngoài lãnh thổ quốc gia đã đặt Tata phải đối diện với nhiều vấn đề, trong đó sự cạnh tranh của các tập đoàn hàng đầu thế giới là không thể tránh khỏi. Vì thế, Ratan Tata biết rằng để có thể tồn tại trong thương trường thế giới đầy khắc nghiệt thì tập đoàn phải có kế hoạch phát triển bền vững dựa trên sự kết hợp giữa các chuẩn mực quốc tế và truyền thống, bản sắc của một doanh nghiệp Ấn Độ. Là một người hướng nội, hòa nhã và khéo léo, Ratan Tata đang được nhìn nhận như là một doanh nhân năng nổ và đầy tham vọng với tầm nhìn chiến lược trên phạm vi toàn cầu.
Hướng đến cộng đồng
Mặc dù Tata là một tập đoàn kinh tế phát triển bậc nhất Ấn Độ, song Ratan Tata lại không nằm trong số 40 doanh nhân Ấn Độ giàu có nhất. Điều này cũng dễ hiểu vì tuy nắm quyền điều hành, nhưng gia đình Tata chỉ sở hữu 3% cổ phần của tập đoàn. 66% cổ phần thuộc về hai tổ chức từ thiện và 31% cổ phần còn lại được đưa ra thị trường chứng khoán. Tiếp nối truyền thống dòng họ, Ratan Tata rất quan tâm đến các hoạt động vì cộng đồng. Hằng năm, Tập đoàn Tata bỏ ra hơn 70 triệu Euro cho công tác nhân đạo và công trình phi lợi nhuận. Từ năm 1911, Tata đã thành lập Viện Nghiên cứu Khoa học Ấn Độ, rồi Viện Khoa học xã hội Tata (năm 1936) và Bệnh viện Tata (năm 1941) để chữa bệnh miễn phí cho người nghèo.
Với những đóng góp của mình trong hoạt động về kinh tế và xã hội Ấn Độ, Ratan Tata đã được chính phủ trao tặng phần thưởng Padma Bhushan, một trong những phần thưởng công dân cao quí nhất Ấn Độ nhân ngày Quốc khánh 6/1/2000. Ông cũng được trao bằng Tiến sĩ Danh dự về công nghệ kinh doanh của Đại học Bang Ohio, bằng Tiến sĩ Danh dự về công nghệ của Viện Công nghệ châu Á - Bangkok, và bằng Tiến sĩ Danh dự về khoa học của Đại học Warwick.
